Phương pháp giáo dục sớm của người Do Thái

Người Do Thái với chỉ hơn 13 triệu dân nhưng có tới 40% tỷ lệ người đoạt giải Nobel. Vì vậy, người Do Thái được xem là dân tộc thông minh nhất thế giới.

Tìm hiểu về người Do Thái

Trong lịch sử, người Do Thái bị đàn áp và thảm sát trên nhiều vùng đất khác nhau. Vì vậy, dân số và phân bố dân số của họ thay đổi qua nhiều thế kỉ.

Ngày nay, dân số Do Thái dao động ở khoảng từ 12 đến 14 triệu. Theo báo Jewish Agency, trong năm 2007 có 13,2 triệu người Do Thái trên toàn thế giới; 5.4 triệu (40.9%) ở Israel, 5.3 triệu (40.2%) ở Hoa Kỳ và số còn lại rải rác khắp thế giới.

Nguồn gốc của người Do Thái theo truyền thống là vào khoảng 1800 TCN với những câu chuyện ghi lại trong Kinh Thánh về sự ra đời của đạo Do Thái.

Merneptah Stele, niên đại vào khoảng 1200 TCN, là một trong những tài liệu khảo cổ xưa nhất của người Do Thái sinh sống trong vùng đất Israel, nơi Do Thái giáo, tôn giáo độc thần đầu tiên được phát triển.

Người Do Thái dạy con như thế nào?
Người Do Thái sống rải rác trên khắp thế giới. (Ảnh minh họa).

Theo những câu chuyện chép lại trong Kinh Thánh, người Do Thái hưởng thụ những giai đoạn tự chủ đầu tiên dưới những quan tòa từ Othniel cho tới Samson, sau đó vào khoảng năm 1000 TCN, vua David thiết lập Jerusalem như là kinh đô của Liên hiệp Vương quốc Israel và Judah và từ đó cai quản Mười hai bộ lạc của Israel.

Các nhân vật Do Thái điển hình Cộng đồng Do Thái có những đóng góp rất lớn đối với các lĩnh vực hoạt động của nhân loại như: khoa học, nghệ thuật, chính trị và thương mại. Số người Do Thái giành được giải thưởng Nobel ước tính khoảng 160 người thuộc tất cả các lĩnh vực, chiếm khoảng 25% (tức 1/4) số giải thưởng của toàn thế giới.

Phương pháp dạy con của người Do Thái:

– Nguyên tắc:

  • Để trẻ tự phát triển có bản lĩnh, thực sự mạnh mẽ trong đường đời.
  • Học đi đôi với thực tiễn (không lý thuyết suông).
  • Luôn tôn trọng con.
  • Không thỏa mãn các mong muốn của con.
  • Là quân sư cho con (hướng dẫn, tư vấn) không bao bọc, làm thay con mọi việc.

– Phương pháp dạy con:

  • Dạy con làm việc nhà từ nhỏ tùy theo lứa tuổi (trẻ 2 tuổi đã có thể tự phục vụ bản thân).
  • Dạy con tư duy vượt khó.
  • Khích lệ, động viên con khi hoàn thành tốt một công việc nào đó (mặc quẩn áo, chải răng, làm việc nhà…).
  • Khuyến khích con đưa ra ý tưởng riêng, thậm chí tranh luận với người lớn.
  • Khuyến khích con đặt câu hỏi để giúp con luôn sáng tạo, linh động…
  • Để trẻ thử điều mới và hiểu rằng không phải mọi việc đều thành công.
  • Khi trẻ làm sai, không phán xét trẻ, để trẻ học hỏi từ thất bại của chính mình và tìm ra cách giải quyết tốt hơn cho lần sau.

Người Do Thái dạy con như thế nào?
Người Do Thái cho con thử điều mới và hiểu rằng không phải mọi việc đều thành công. (Ảnh minh họa).

Những “hạn chế” trong cách giáo dục con của người Việt:

  • Bao bọc con quá mức.
  • Luôn “nhân nhượng” với những yêu cầu của con.
  • Đầu tư toàn bộ thời gian cho con học tập, nghỉ ngơi, dẫn đến tình trạng con không biết làm việc nhà, lười vận động…
  • Quá coi trọng bằng cấp và thiếu thực tiễn xã hội.
  • Do tập quán sinh sống 3 thế hệ (ông bà, cha mẹ, con cái) trong cùng một gia đình nên việc giáo dục con đôi khi không được đồng nhất….

Chuyên gia giáo dục Lại Thị Hải

“Phương pháp giáo dục trẻ của các bà mẹ Do Thái khá đặc biệt. Họ dành cho con “tình yêu đống lửa” – tức là sự nhen nhóm, khích lệ chứ không phải chỉ là cảm giác an toàn, bao bọc kiểu “tình yêu tử cung” như phần lớn các bà mẹ Việt”.

Người mẹ Do Thái nói rằng “phụ huynh 100 điểm không bằng phụ huynh 80 điểm”. Có ba điều mà người mẹ không nên làm với con là: Không thỏa mãn trước; Không thỏa mãn tức thời; Không thỏa mãn quá mức yêu cầu của con.

“Cha mẹ ẩn giấu 20% tình yêu con để trở nên lý trí, khoa học, nghệ thuật trong cách dạy con. Ở Israel có những trường quý tộc nhưng lại đào tạo và rèn luyện cho học sinh biết được khó khăn, thử thách. Có một chỉ số được các vị phụ huynh đánh giá cao ở trẻ là AQ – chỉ số vượt khó. Càng con nhà khá giả càng cần rèn luyện chỉ số này”.

Người Do Thái dạy con như thế nào?
Người Do Thái dạy con tự vượt qua khó khăn, thử thách. (Ảnh minh họa).

Người Israel tự đưa ra công thức cho chỉ số vượt khó AQ của họ là: 20% IQ + 80% (AQ + EQ) = 100% thành công. (IQ:chỉ số thông minh, EQ: chỉ số cảm xúc). Họ tin rằng điểm số tốt nghĩa là trường học tốt, trường học tốt sẽ có tấm bằng đẹp, tấm bằng đẹp sẽ có công việc tốt, nhưng công việc tốt khác với người có sự nghiệp thành công.

Những bà mẹ Do Thái luôn nhớ câu châm ngôn “Con lừa thồ sách”, ý muốn gửi một thông điệp tới các con rằng: “Nếu chỉ đọc sách mà không ứng dụng nó trong cuộc sống thì cũng chỉ là trí tuệ chết mà thôi”.

Ngoài ra, người Do Thái còn có câu nói nổi tiếng: “bố mẹ đừng làm quản gia mà hãy làm quân sư cho con” ý nói hãy chỉ hướng dẫn, tư vấn cho con, đừng quá bao bọc và làm thay con mọi việc. Tuyệt đối không rơi vào căn bệnh 421 (4 ông bà nội ngoại, 2 bố mẹ vây quanh 1 đứa trẻ) vì điều đó chẳng khác cha mẹ sẵn sàng là nô lệ của con và chỉ đầu độc con mà thôi. (Bà Meirav Eilon Shahar, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Israel tại Việt Nam).

Ở bất kỳ đâu trên thế giới, cha mẹ và giáo viên luôn là hình mẫu gần gũi của trẻ, vì thế có mối liên hệ tự nhiên, ý nghĩa giữa cha mẹ và con cái.

Việc giáo dục trẻ ngày nay phức tạp hơn trước đây nhiều. Thế giới ngày nay thay đổi chóng mặt và người làm cha mẹ đôi khi không bắt kịp. Trẻ có thể tiếp cận với nhiều thông tin, có khi đi trước bố mẹ một bước, chúng ngày càng độc lập và phụ huynh không thể áp đặt, nhưng vẫn phải giữ vững vị trí là người đi đầu, hướng dẫn.
Cha mẹ giữ vững vị trí đi đầu, hướng dẫn cho con. (Ảnh minh họa).

Có một điều chung cần thực hiện là các con đều cần được tôn trọng. Bố mẹ khuyến khích trẻ đưa ra ý tưởng riêng, có thể ra ngoài những khuôn mẫu thông thường, thậm chí tranh luận với người lớn. Khuyến khích con đặt câu hỏi để giúp con luôn sáng tạo, linh động…Động viên con tham gia các hoạt động ngoại khóa để trẻ phát huy các thiên hướng và những sở trường của mình.

Trẻ em ngoài nghĩa vụ còn có các quyền lợi: được tôn trọng, được thất bại, được có ý kiến. Nên đặt trách nhiệm cho con nhưng chỉ vừa sức vì trẻ con luôn cần được vui chơi. Bố mẹ tạo điều kiện tốt nhất cho con, ai cũng muốn con cái thành công nhưng chỉ là người tư vấn, khuyên bảo chứ không ép buộc.

Lời kết

Giáo dục con trẻ ngoài tình yêu thương, đòi hỏi cha mẹ cần có một phương pháp giáo dục khoa học. Trong đó, người Do Thái dạy con là một khuôn mẫu điển hình.

Người Việt Nam, do truyền thống dân tộc (3 thế hệ cùng chung sống trong một gia đình) nên đôi khi việc giáo dục con cái gặp trở ngại do mỗi người một tư tưởng khác nhau…Mặt khác, do yêu thương, chiều chuộng con mà đa phần bố mẹ đã “tranh” làm hết các việc của con khiến con lười vận động và thiếu “thực tiễn”.

Cách dạy con của người Do Thái với các tư duy: dạy con tự lập, học đi đôi với hành, vượt khó khăn, thử thách…. bố mẹ giữ vai trò quân sư cho con đã mang lại thành công, trí tuệ, sự thông minh cho dân tộc chỉ có chưa đến 14 triệu dân và là bài học quý báu để chúng ta tham khảo về cách nuôi và dạy con một cách tốt nhất.

Phương pháp dạy con nổi tiếng thế giới chỉ có ở người Do Thái

Cách dạy con của người Do Thái khá đặc biệt. Họ rất chú trọng cách giáo dục con ngay từ khi còn nhỏ và luôn theo dõi từng giai đoạn phát triển quan trọng của con. Họ dành cho con “tình yêu đống lửa” – tức là sự nhen nhóm, khích lệ chứ không phải chỉ là cảm giác an toàn, bao bọc kiểu “tình yêu tử cung” như phần lớn các bà mẹ Việt.

Người Do Thái dạy trẻ em tôn thờ trí tuệ

Họ coi trí tuệ là một loại tín ngưỡng, là kho báu dù có cháy nhà hay bị cướp phá thì thứ không bao giờ bị mất đi. Họ dạy con học hiểu biết về Kinh thánh ngay từ nhỏ. Đó không chỉ là cuốn kinh về tôn giáo nhưng ẩn chứa những bài học hết sức sâu xa, cách đối nhân xử thế và nhân quả cuộc đời.

Dạy con theo phương pháp giáo dục của người Do Thái

Tài sản quý giá nhất mà người Do Thái để lại cho con của mình đó chính là sách. Và tại đây, những đứa trẻ cũng yêu sách ngay từ khi còn rất nhỏ và còn xem sách như một người bạn tinh thần của mình, hay như một món ăn ngon được ăn hàng ngày. Cha mẹ Do Thái dạy con phải học suốt đời, rằng sách vở là những thứ trân quý, học cách suy nghĩ, tư duy bằng việc liên tục đặt câu hỏi và suy ngẫm.

Người Do Thái còn quan niệm rằng, đọc sách 100 lần vẫn chưa tốt bằng đọc sách 101 lần. Chính vì cách dạy con đặc biệt bằng sách này mà người Do Thái cũng hướng dẫn con đọc sách rất tỉ mỉ và cẩn thận. Lần 1 đọc để hiểu nội dung của cuốn sách nói về điều gì, đọc lần 2 để đọc từng phần và nhớ rõ ý chính của từng phần, lần 3 đọc để hiểu nội dung tổng thể và từng phần một cách rõ ràng hơn, đọc lần 4 để rút ra được những điều tinh túy nhất của cuốn sách, và cả lần 5 cũng như nhiều lần khác đọc đi đọc lại cuốn sách đó.

Trẻ em Do Thái được dạy tự lập sớm

Giáo dục con cái không thể nói sớm hay muộn, cũng không quan tâm con còn quá nhỏ tuổi. Người Do Thái dạy con tin vào bản thân, tự lập tự cường mới có thể sinh tồn được. Từ khi 2 tuổi, cha mẹ dạy con cách lao động, tự chăm sóc bản thân. Khi con sai sẽ có hành động trừng phạt hợp lý, dám chịu trách nhiệm với những gì mình làm, can đảm chấp nhận thất bại…

Dạy con học tiếp xúc với tiền ngay từ nhỏ

Cuối cùng là một cách dạy con vô cùng đáng học hỏi của người Do Thái, họ dạy con tiếp xúc với tiền ngay từ nhỏ. Với người Do Thái, cha mẹ dạy con không chỉ tiêu tiền mà còn kiếm tiền từ rất sớm. Và điều này khiến cho cả thế giới phải ngả mũ thán phục họ. Bằng cách này, những đứa trẻ Do Thái biết trân trọng đồng tiền và sức lao động ngay từ khi còn rất nhỏ, và biết thương bố mẹ khi phải chăm chỉ kiếm tiền.

Dạy con theo phương pháp giáo dục của người Do Thái2

Cha mẹ Do Thái dạy cho con biết dùng sức lao động của mình để kiếm tiền. Ngay từ nhỏ, khi mới 2 tuổi, trẻ đã được dạy tự phục vụ bản thân với những nhu cầu thiết yếu. Khi lên 5 tuổi, trẻ sẽ được học làm việc nhà và đồng thời còn được bố mẹ trả công. Nhưng khi kiếm tiền bằng cách làm việc nhà, bố mẹ cũng phân biệt rất rạch ròi đâu là việc được trả tiền khi làm như tưới cây, quét sân, phụ giúp mẹ dọn nhà… và đâu là trách nhiệm bắt buộc trẻ phải làm như chuẩn bị bát đũa, gấp quần áo, tự mặc quần áo… Chính vì vậy, những đứa trẻ Do Thái luôn biết mình cần làm gì để có thể kiếm tiền và nâng cao tinh thần tự lập, trân trọng đồng tiền và sức lao động không chỉ của bản thân mình mà còn của ngườ khác.

Cha mẹ Do Thái dạy con cách đối nhân xử thế là thân thiện với người khác

Trẻ sẽ học cách đối xử với người khác như chính bản thân mình, lễ phép, biết giúp đỡ đồng loại. Bên cạnh đó, trẻ còn phải biết cách ứng xử, đối đãi, nghe nhiều nói ít, không được xem thường người khác. Người Do Thái cân nhắc thật kỹ trước khi kết bạn và không bao giờ ép người khác thích thứ mình yêu cầu.

Đặt giáo dục gia đình lên hàng đầu

Cha mẹ cũng học cách trưởng thành qua việc giáo dục con cái. Họ chấp nhận đứa con, chú trọng giáo dục ngay từ những ngày nhỏ, khai phá và phát triển những khả năng thiên bẩm của con. Cha mẹ còn chú trọng phát triển tinh thần cho con bằng những bộ môn nghệ thuật, dạy con tầm quan trọng của việc ăn nói, biết khen con đúng chỗ.

Đặc biệt, dân tộc Do Thái là dân tộc duy nhất tưởng niệm ngày lễ Vượt Qua, là ngày lễ đánh dấu cha ông họ thoát khỏi kiếp nô lệ cho dân Ai Cập. Ngày lễ này, họ tụ tập ăn uống và nhắc nhở con cái những bài học lịch sử, cho dù hàng ngàn năm trôi qua vẫn phải vĩnh viễn ghi nhớ.

Một đứa trẻ không những quan trọng tài năng mà còn cả đạo đức nữa. Cha mẹ Do Thái dạy trẻ hiếu thảo với cha mẹ, bảo vệ những loài vật nhỏ, để dành tiền cho những người ăn xin, cúi chào thầy cô giáo, thành thật, giữ chữ tín…

Sức khỏe là tiền đề của hạnh phúc

Dù tài năng hay đạo đức đến mấy, nếu không có sức khỏe thì cuộc đời thật bất hạnh biết bao. Con phải học cách tập luyện và giữ gìn sức khỏe từ việc vệ sinh, ăn uống điều độ, đủ chất dinh dưỡng… đến việc vận động, nghỉ ngơi…

Đó là những phương pháp giáo dục con của người Do Thái, là kinh nghiệm họ truyền thụ qua nhiều thế hệ cho đến nay. Các bố các mẹ Việt hãy tham khảo để nuôi dạy con mình thành người thành công, biết yêu thương cũng như có ích cho xã hội nhé!